Dla pacjenta

Co to jest sarkopenia?

Sarkopenia to postępujące, uogólnione zaburzenie dotyczące mięśni szkieletowych, które polega na utracie siły, masy oraz funkcji tych mięśni.

Jakie są przyczyny sarkopenii?

Sarkopenia wynika bezpośrednio z procesów starzenia się organizmu (zauważalna jest zazwyczaj po 60. roku życia, choć utrata masy mięśniowej zaczyna się już po 30. roku życia). W tej sytuacji proces zachodzi zazwyczaj bardzo powoli. Sarkopenia może być również wywołana innymi czynnikami, takimi jak brak ruchu (siedzący tryb życia), przewlekłe choroby, niedożywienie, nowotwory, zaburzenia hormonalne czy stosowane leki.

Jak można ocenić ryzyko sarkopenii?

W ocenie ryzyka sarkopenii stosujemy szereg narzędzi diagnostycznych. Wstępną ocenę szacujemy na podstawie formularza SARC-F zawierającego 5 pytań związanych z problemami ruchowymi. Ważnym, obiektywnym badaniem jest ocena siły uścisku dłoni dynamometrem oraz test wstawania z krzesła. Niezmiernie pomocna jest ocena ilości tkanki mięśniowej w badaniu składu ciała.

Czy leki mogą zwiększać ryzyko sarkopenii?

Tak. Niektóre leki mogą zwiększać ryzyko sarkopenii. Nieprawidłowo dobrane lub stosowane bez należytej kontroli lekarskiej leki (w tym również część leków stosowanych w leczeniu choroby otyłościowej) mogą zwiększać ryzyko utraty masy mięśniowej.

Jakie są objawy sarkopenii?

Do najczęstszych objawów sarkopenii należą: spadek siły mięśniowej (np. mniejsza siła uścisku dłoni, problemy z niektórymi czynnościami, np. otwieraniem słoików), szybsze męczenie się i obniżona wydolność fizyczna, wolniejsze tempo chodu i trudności ze wstawaniem z krzesła, problemy z równowagą oraz zwiększone ryzyko upadków i złamań.

Jak zapobiegać sarkopenii?

Do najważniejszych elementów profilaktyki sarkopenii należy ocena farmakoterapii pod kątem jej bezpieczeństwa. Kolejnym elementem jest dostosowana do możliwości chorego aktywność fizyczna uwzględniająca trening oporowy (siłowy) oraz ćwiczenia poprawiające równowagę. Niezmiernie ważna jest również odpowiednia dieta uwzględniająca zwiększoną podaż pełnowartościowego białka oraz witaminy D.

Czy dieta o zwiększonej podaży białka jest bezpieczna?

Dieta o zwiększonej zawartości białka, która jest wskazana zwłaszcza u osób z podwyższonym ryzykiem sarkopenii, jest generalnie bezpieczna, o ile zapotrzebowanie na białko zostanie określone indywidualnie na podstawie aktualnego stanu zdrowia. Niebezpieczeństwo pojawia się w przypadku osób z chorobą nerek. Zwiększona podaż białka powoduje większe obciążenie nerek (zwiększone wydalanie produktów przemiany materii, w tym mocznika). O ile u osób zdrowych nerki adaptują się do tej sytuacji i nie dochodzi do ich uszkodzenia, o tyle w przypadku osób z chorobami nerek niewłaściwe, nadmierne spożycie białka prowadzi do postępu przewlekłej choroby nerek.

Osłabione nerki nie nadążają z wydalaniem produktów metabolizmu białek, co prowadzi do ich gromadzenia we krwi. Dodatkowo nieprawidłowo dobrana ilość białka w diecie u osób z chorobą nerek może zwiększać ilość białka wydalanego z moczem, co dodatkowo uszkadza ten narząd. W przypadku diety wysokobiałkowej należy zawsze oceniać funkcję nerek. Najważniejszym wskaźnikiem wczesnego i bezpośredniego uszkodzenia struktury nerek jest wskaźnik albuminuria/kreatynina (ACR). Oceniamy go z próbki moczu. Dlatego w gabinecie WirtMed rekomendujemy wykonywanie tego badania, szczególnie w przypadku stosowania diety wysokobiałkowej u osób z problemami nerkowymi.

Dlaczego w czasie stosowania diety o podwyższonej zawartości białka (np. w czasie stosowania leków w chorobie otyłościowej) należy pić więcej wody?

Dieta wysokobiałkowa stosowana np. w czasie farmakoterapii choroby otyłościowej wymaga szczególnej dbałości o spożycie odpowiedniej ilości wody. Zapotrzebowanie na wodę powinno być wyliczone indywidualnie dla każdego chorego, z uwzględnieniem zarówno parametrów antropometrycznych, jak i chorób współistniejących. Odpowiednia podaż wody związana jest między innymi z:

1. Wydalaniem produktów przemiany materii (głównie mocznika): podczas metabolizmu białek powstają związki azotowe, w tym mocznik. Nerki muszą go odfiltrować z krwi i wydalić z moczem. Do tego procesu potrzebują odpowiedniej ilości płynów.
2. Odciążeniem nerek: zwiększona podaż białka nasila tzw. przesączanie kłębuszkowe w nerkach. Woda pomaga w sprawnej filtracji i zapobiega zagęszczaniu moczu, co zmniejsza ryzyko tworzenia się kamieni nerkowych.
3. Zapobieganiem odwodnieniu: proces wydalania metabolitów białkowych wiąże się ze zwiększoną utratą wody z organizmu. Bez odpowiedniego nawodnienia szybko pojawia się odwodnienie, uczucie zmęczenia i bóle głowy.
4. Wsparciem pracy jelit: diety wysokobiałkowe są często ubogie w błonnik pokarmowy, co sprzyja zaparciom. Woda zmiękcza treści jelitowe i ułatwia wypróżnianie.
5. Regulacją temperatury i metabolizmu: odpowiednie nawodnienie utrzymuje prawidłową przemianę materii oraz wspomaga regenerację mięśni po wysiłku fizycznym.